Empathie ligt onder vuur. Niet bij iedereen gelukkig. Maar steeds vaker en makkelijker wordt geroepen dat empathie niet helpt bij het nemen van lastige besluiten. En dat empathie soms zelfs een zwakte is en in leiderschap niet altijd de beste strategie.
Hoe zit dat nu precies? Wat is er waar van de zwakheid van empathie? En kun je té empathisch zijn? Zit er een kern van waarheid in de uitspraak van Elon Musk die empathie de ‘fundamentele zwakheid van de Westerse beschaving’ noemde? En hij is niet de enige, ook Paul Bloom, psycholoog aan Yale schreef er het boek ‘Against Empathy’ over.
Nadelen van empathie
Dit zijn de argumenten tégen empathisch leiderschap:
- Empathie kan partijdigheid tot gevolg hebben: want degene die de meeste medeleven oproept, krijgt de meeste aandacht;
- Empathie kan leiden tot slechte besluitvorming, want de emotie beïnvloedt snel ons gedrag, ook zonder dat we dit doorhebben;
- Empathie kan leiden tot overbelasting van leiders: emoties kosten immers energie en met iedereen meeleven, put uit en maakt moe;
- Die overbelasting leidt vervolgens weer tot slechte besluitvorming en tot minder effectief leiderschap. Stress beperkt immers ons vermogen om adequaat te reageren op wat er in onze omgeving gebeurt.
Is empathie dan toch geen goed idee, ondanks dat het aangeboren is en een belangrijke voorwaarde voor samenwerking en moraal ontwikkeling, zoals primatoloog Frans de Waal beschreef?
Empathy is not a luxury; it is the foundation of social life – Frans de Waal
Empathie kan inderdaad leiden tot overbelasting, maar dat geldt vooral voor het voelen van wat een ander voelt. Dit gaat over de bedrading die ieder mens heeft, de een wellicht meer dan de ander, door onze spiegelneuronen die mee-resoneren met wat anderen ervaren en voelen. Emoties zijn besmettelijk, dat merk je als je in een stadion bent en iedereen om je heen is enthousiast. Je gaat vanzelf mee doen en mee voelen. Als je veel voelt van wat er speelt, kun je daar moe van worden.
Toch wél een goed idee
Maar empathie is meer. Er is ook een rationele, ontwikkelbare kant. In de schoenen van de ander staan, je bewust verplaatsen in het perspectief van de ander, de moeite nemen om het verhaal van de ander te horen én diens ervaring te geloven, ook als je dat zelf niet zo hebt meegemaakt of meegevoeld. Deze kant van empathie is noodzaak. Zeker voor leiders.
Als je alle emoties van mensen om je heen overneemt, kun je overweldigd raken en je koers verliezen. Maar als je niet in staat bent om het perspectief van een ander te zien, dan leidt je besluitvorming onder draagkracht en implementatievermogen.
Goede leiders hoeven niet voortdurend mee te voelen, maar wél te begrijpen wat er speelt en daar verstandig op te handelen. En menselijk leiderschap is niet hetzelfde als emotioneel meedrijven met iedereen, maar het vermogen tonen nabij te zijn én richting te geven.
