Leiderschap wordt vaak geassocieerd met zekerheid, controle en het hebben van antwoorden. Veel leidinggevenden zijn op die plek gekomen omdat ze weten wat er moet gebeuren en dat kunnen omzetten in concrete actie. Maar wie vandaag leidinggeeft, komt er snel achter: de werkelijkheid is zelden helder en er zijn geen eenduidige antwoorden meer. De vraag is dus niet óf je als leider onzekerheid ervaart — maar hoe je ermee omgaat.
Kwetsbaarheid
De term vulnerability is in leiderschap in korte tijd populair geworden, onder andere door het werk van Brené Brown. Haar werk laat zien dat kwetsbaarheid geen zwakte is, maar juist de basis vormt voor verbinding, vertrouwen en moed. Mensen die bereid zijn zichzelf echt te laten zien, nodigen anderen tot openheid en vertrouwen in elkaar. Hierdoor ontstaat een omgeving waarin risico’s genomen kunnen worden, zonder dat fouten worden verborgen of vermeden.
Heel goed en belangrijk dus dat kwetsbaarheid voor leiderschap steeds meer aandacht krijgt. Tegelijkertijd is Brené’s werk zo populair geworden dat het risico ontstaat dat kwetsbaarheid een trucje wordt in plaats van een innerlijke houding. Of dat de interpretatie van kwetsbaarheid leidt tot over-sharing. Trucjes én oversharing zijn juist funest voor vertrouwen en veiligheid in teams. Niet alles wat een leider zegt of voelt, hoeft openbaar gedeeld te worden. Het gaat om het tonen van je essentie, niet om emotioneel ontladen. En kwetsbaarheid delen als trucje, dát is manipulatie.
Wise Vulnerability
Hier ontstaat ruimte voor wise vulnerability, een term die ik leerde van Susan David. Wise vulnerability is kwetsbaarheid die niet draait om ontladen of sympathie winnen, maar om het bewust inzetten van menselijkheid ten dienste van vertrouwen, richting en samenwerking. Dat vraagt om onderscheidingsvermogen: ‘wat is de reden dat ik dit nu deel, met wie deel ik dit, op welk moment en op welke manier?’
Ook in mijn onderzoek naar ervaren menselijkheid in organisaties komt dit terug: mensen voelen zich verbonden met menselijke leiders. Leiders die aanwezig zijn, luisteren, hun twijfel niet verbergen, maar die twijfel ook niet het stuur laten overnemen. Als leiders ruimte geven aan hun eigen imperfectie, nodigen ze de ander ook uit om hun menselijkheid te tonen. Maar medewerkers hoeven niet de grootste angst of de ergste nachtmerrie van de leidinggevende te horen.
Als kwetsbaarheid onveilig wordt
Kwetsbaarheid is dus niet automatisch wijs. Zonder zelfreflectie kan het zelfs destabiliserend werken. Wanneer een leider zijn emoties ongefilterd uitstort zonder richting of duiding, beïnvloedt dat de cultuur net zo sterk als wanneer hij ze volledig onderdrukt. In beide gevallen ontstaat onzekerheid: óf mensen voelen zich verantwoordelijk voor het welzijn van hun leider, óf ze voelen zich niet welkom met hun eigen gevoelens.
Wise vulnerability vraagt daarom om onderscheidingsvermogen:
- Is dit delen in dienst van het gezamenlijke doel, of van mijn eigen ontlading?
- Helpt dit mijn team vooruit, of vraag ik onbedoeld om zorg?
Geen trucje
Wise vulnerability is geen techniek, geen trucje. Het vraagt voortdurende afstemming tussen binnenwereld: wat houdt mij bezig? en buitenwereld: wat is hier nodig? Het stelt je voor de keuze om jezelf niet boven anderen te plaatsen, maar er middenin te blijven staan, terwijl je wel duidelijk je positie en verantwoordelijkheid neemt.
Niet minder leider worden om mens te zijn, maar mens genoeg zijn om leider te kunnen blijven.
